8 pha Mặt Trăng

Vì sao Mặt Trăng có pha?

Mặt Trăng không tự phát sáng. Ta thấy nó nhờ ánh sáng Mặt Trời phản chiếu lên bề mặt. Lúc nào cũng có một nửa Mặt Trăng được chiếu sáng, nhưng khi Mặt Trăng quay quanh Trái Đất, góc nhìn của chúng ta với nửa sáng ấy thay đổi từng ngày. Có hôm ta thấy trọn nửa sáng, có hôm chỉ thấy một đường cong mảnh, có hôm gần như không thấy gì. Những hình dạng đó gọi là pha.

Một hiểu lầm quen thuộc là cho rằng pha trăng do bóng Trái Đất che đi. Thực ra bóng Trái Đất chỉ che Mặt Trăng trong nguyệt thực, hiện tượng hiếm hơn nhiều. Pha trăng thường ngày chỉ là chuyện góc nhìn: Mặt Trăng, Trái Đất và Mặt Trời tạo thành những góc khác nhau theo từng ngày của tháng.

Chu kỳ khoảng 29,5 ngày và lịch âm

Thời gian để Mặt Trăng đi từ trăng mới này đến trăng mới kế tiếp trung bình khoảng 29,5 ngày. Đây chính là cơ sở của lịch âm: một tháng âm có 29 hoặc 30 ngày, nên mỗi tháng đều bắt đầu gần với lúc trăng mới. Mùng 1 là ngày trăng mới (còn gọi là sóc), còn rằm, quanh ngày 14 đến 16, là lúc trăng tròn (còn gọi là vọng).

Vì vậy người Việt từng không cần xem lịch vẫn đoán được ngày: nhìn trăng là biết đang đầu, giữa hay cuối tháng. Cần nói thêm là ngày âm lịch chỉ khớp tương đối với hình dạng trăng, có thể lệch một ngày tùy năm và tùy giờ trăng mới xảy ra.

Tám pha và cách nhận biết bằng mắt thường

Người ta thường chia chu kỳ làm tám pha, theo thứ tự:

• Trăng mới: gần như không thấy, quanh mùng 1.
• Trăng non: lưỡi liềm mảnh sáng bên phải, mùng 3 đến mùng 6.
• Trăng thượng huyền: sáng nửa bên phải, mùng 7 đến mùng 9.
• Trăng tròn dần (trương huyền): gần tròn, mùng 10 đến 13.
• Trăng tròn: tròn đầy, 14 đến 17.
• Trăng khuyết dần: sáng lệch về bên trái, 18 đến 20.
• Trăng hạ huyền: sáng nửa bên trái, 21 đến 24.
• Trăng tàn: lưỡi liềm mảnh bên trái, 25 đến 28.

Mẹo nhớ ở Việt Nam, nhìn từ Bắc bán cầu: phần sáng ở bên phải thì trăng đang lớn dần, ở bên trái thì trăng đang nhỏ dần. Trăng lớn thì mọc sớm, thấy được buổi chiều và tối; trăng nhỏ thì mọc muộn, thấy được vào đêm khuya và rạng sáng.

Pha trăng trong văn hóa Việt

Trăng gắn với nhiều nếp sống người Việt. Mùng một và rằm là hai ngày nhiều gia đình thắp hương, cúng gia tiên và đi chùa. Tết Trung Thu rằm tháng Tám là dịp ngắm trăng tròn, rước đèn, phá cỗ của trẻ nhỏ. Rằm tháng Giêng (Tết Nguyên Tiêu) cũng là đêm trăng tròn đầu năm.

Ca dao có câu quen thuộc: Đêm trăng thanh anh mới hỏi nàng, tre non đủ lá đan sàng nên chăng. Ngày trước, nhà nông còn nhìn trăng để tính việc đồng áng, đi biển, chọn đêm đi lại. Ở những vùng ven biển, nhiều người cũng quen nhìn trăng để biết con nước lên xuống, vì thủy triều chịu ảnh hưởng của cả Mặt Trăng và Mặt Trời.

Người sinh vào pha nào: góc nhìn tham khảo

Trên trang này, mỗi pha trăng đi kèm một đoạn mô tả về người sinh vào ngày ấy: tính cách thường gặp, điểm mạnh và điều cần lưu ý. Đó là một cách nhìn tượng trưng, mượn hình ảnh của vòng trăng để nói về những giai đoạn của một đời người: khởi đầu, lớn lên, đạt đỉnh, chia sẻ, buông bớt và nghỉ ngơi.

Xin hiểu đây là góc nhìn tham khảo để gợi mở, không phải kết luận khoa học hay lời phán về con người. Tính cách mỗi người được hình thành từ gia đình, môi trường và lựa chọn của chính mình, còn ngày sinh chỉ là một gợi ý để bạn tự soi lại. Hãy giữ những điều thấy đúng, bỏ qua những điều không giống mình.