Chuẩn bị gạo và nguyên liệu
Gạo nếp là yếu tố quyết định. Nên chọn gạo nếp hạt đều, trắng đục, ít gạo tẻ lẫn. Vo qua nước sạch vài lần rồi ngâm nước để hạt nở đều.
- Xôi gấc: ngâm nếp khoảng 6 tiếng hoặc qua đêm. Gấc lấy phần thịt đỏ, trộn với chút rượu trắng hoặc dầu ăn, một ít muối rồi bóp đều với gạo cho lên màu.
- Xôi đỗ xanh: đỗ bóc vỏ ngâm mềm, đồ chín rồi nghiền hoặc để nguyên hạt. Gạo nếp trộn chút muối trước khi đồ.
- Về tỉ lệ gần đúng, một bát gạo nếp thường cho hơn hai bát xôi chín, nên tính lượng gạo theo số đĩa cần bày.
Ngâm gạo bằng nước sạch trong chỗ mát. Trời nóng nên ngâm ngăn mát hoặc thay nước giữa chừng để gạo không bị chua.
Quy đổi đơn vị nấu ănDùng thử ngay trên nhanso.vnĐồ xôi và nặn khuôn
Đồ xôi bằng chõ hoặc nồi hấp nhiều tầng. Xếp gạo đã ráo vào xửng lót vải sạch, khoét một lỗ giữa cho hơi thoát đều. Đồ lửa vừa chừng 30 đến 40 phút, giữa chừng rắc chút nước hoặc nước muối, xới nhẹ cho hạt chín đều.
Xôi chín thì hạt trong, mềm, không còn lõi cứng. Nếu hạt vẫn cứng, rắc ít nước ấm, đậy nắp đồ thêm.
- Xôi gấc thường được nén vào khuôn tròn hoặc hình hoa, úp ra đĩa khi còn ấm.
- Xôi đỗ có thể nắm thành nắm tròn, rắc đỗ nghiền hoặc hành phi lên mặt.
- Dùng đáy bát hoặc thìa thấm nước để nén, xôi sẽ không dính tay.
Khuôn thấm chút dầu ăn hoặc lót lá chuối sẽ giúp xôi dễ ra khuôn, đĩa xôi sáng bóng hơn.
Bày đĩa cúng và bảo quản
Đĩa xôi cúng thường bày giữa mâm hoặc cạnh đĩa gà luộc, bánh, hoa quả. Nhiều nhà trang trí vài sợi hành phi hoặc lát hoa tạo hình, nhưng không cần cầu kỳ. Xôi gấc đỏ gợi sự may mắn, xôi đỗ vàng là hương vị quen thuộc của mâm cúng, mỗi nhà chọn theo thói quen riêng.
Sau khi cúng, xôi nên được dùng trong ngày. Xôi là món giàu tinh bột, để lâu ngoài nhiệt độ phòng dễ bị chua và hỏng.
- Để xôi nguội hẳn rồi mới đậy kín, tránh đọng nước.
- Phần dư cho vào hộp sạch, để ngăn mát và dùng trong thời gian ngắn.
- Khi ăn lại, hấp nóng kỹ. Xôi có mùi chua, nhớt hoặc có màng lạ thì nên bỏ.