Bước 1: xem tuổi gia chủ năm nay
Dân gian xét ba hạn khi làm nhà, tính theo tuổi mụ của gia chủ trong năm định làm:
- Kim lâu: tuổi mụ chia 9 dư 1, 3, 6, 8 thì phạm.
- Hoang ốc: đếm theo 6 cung Nhất Cát, Nhì Nghi, Tam Địa Sát, Tứ Tấn Tài, Ngũ Thọ Tử, Lục Hoang Ốc; rơi vào Tam Địa Sát, Ngũ Thọ Tử, Lục Hoang Ốc là xấu.
- Tam tai: ba năm liên tiếp theo nhóm tam hợp của tuổi.
Phạm hạn thì người ta thường mượn tuổi một người hợp (thường là nam giới trong họ, tuổi không phạm) đứng ra làm lễ động thổ, rồi gia chủ mới vào nhà.
Xem tuổi làm nhàDùng thử ngay trên nhanso.vnBước 2: chọn hướng và kích thước
Hướng nhà nên hợp cung phi của gia chủ (Đông hay Tây tứ mệnh). Kích thước cửa, cầu thang, bàn thờ thường được chọn theo thước Lỗ Ban ngay từ khâu bản vẽ để khỏi sửa về sau.
Bước 3: chọn ngày động thổ
Ngày động thổ thường chọn ngày hoàng đạo, trực hợp việc xây dựng (Định, Chấp, Thành, Khai), tránh các ngày kỵ như Tam nương, Nguyệt kỵ, Dương Công kỵ và các sao kỵ xây cất. Lễ động thổ làm trong giờ hoàng đạo, trước khi cuốc nhát đầu tiên.
Bước 4: đổ mái, cất nóc
Đổ mái (cất nóc) là mốc quan trọng thứ hai. Nhiều nơi chọn ngày như chọn ngày sửa nhà lớn: ngày hoàng đạo, tránh ngày kỵ; theo Bành Tổ, ngày Ngọ không nên lợp mái. Gia chủ thường làm lễ tạ, mời thợ một bữa cơm.
Bước 5: nhập trạch
Nhập trạch là lễ về nhà mới, thường chọn ngày hoàng đạo, trực Định, Thành, Khai, làm vào buổi sáng. Gia chủ mang bát hương, bếp lửa (hoặc bếp điện), gạo, muối, nước vào nhà trước; đồ đạc có thể chuyển trước vài ngày.
Các quy tắc trên là phong tục để tham khảo. Tiến độ, an toàn thi công và thời tiết vẫn là điều cần tính trước tiên khi chọn ngày.
Lễ vật và văn khấn ở mỗi bước
Mỗi mốc (động thổ, đổ mái, nhập trạch) thường có một mâm lễ: hương, hoa, trầu cau, rượu, nước, gạo, muối, xôi gà hoặc mâm cỗ mặn tùy vùng, cùng bài văn khấn tương ứng. Lễ vật quý ở sự thành tâm và sạch sẽ hơn là nhiều hay ít.
Năm phạm hạn mà vẫn muốn xây?
Ngoài cách mượn tuổi, nhiều gia đình chọn khởi công trong năm đẹp với tuổi người mượn, hoặc chia việc thành sửa chữa nhỏ trong năm xấu rồi xây lớn khi hết hạn. Điều quan trọng là có kế hoạch tài chính, giấy phép và đội thợ tin cậy; phong tục chỉ là một phần của việc làm nhà.