Tết cơm mới là Tết gì
Tết cơm mới còn có tên Tết Thường tân, trong đó "thường" nghĩa là nếm, "tân" nghĩa là mới. Hiểu nôm na, đây là dịp nếm hạt gạo đầu mùa sau khi thu hoạch lúa mùa, trước hết là để mời tổ tiên và các vị được thờ cúng trong nhà cùng hưởng.
Ngày cúng thường tính vào mùng 10 tháng 10 âm lịch. Năm 2026, ngày này là thứ Tư 18/11 dương lịch. Có nơi và có nhà làm sớm hơn hoặc muộn hơn vài hôm tùy lúc lúa về, nên không có một ngày duy nhất mà ai cũng phải theo.
Tết Hạ nguyên (rằm tháng 10)Dùng thử ngay trên nhanso.vnNguồn gốc gắn với vụ lúa mùa
Nông nghiệp lúa nước chi phối nhịp sống của người Việt xưa. Vụ mùa cấy vào mùa mưa và gặt vào khoảng cuối thu đầu đông, tức quanh tháng Mười âm lịch. Khi thóc mới phơi khô, xay giã xong, việc đầu tiên là báo với tổ tiên và trời đất rằng vụ này đã thu về.
Đây là cách nói lòng biết ơn rất thực tế: có hạt gạo là nhờ mưa nắng thuận hòa và công sức của nhiều đời trước để lại ruộng vườn. Theo quan niệm dân gian, bát cơm đầu tiên phải dâng lên người đã khuất rồi người sống mới ăn.
Nếu nhà bạn không còn làm ruộng, cứ hiểu đây là một dịp nhỏ để cả nhà quây quần và nhớ về cội nguồn, không cần cầu kỳ.
Mâm cúng cơm gạo mới gồm những gì
Linh hồn của mâm cúng là nồi cơm nấu bằng gạo mới. Nhiều nhà lấy gạo mới xay để nấu cơm trắng, có nhà thổi xôi hoặc cốm dẹt tùy vùng. Đi kèm thường là những món gần gũi trong bữa cơm ngày thường:
- Cơm hoặc xôi gạo mới, dọn ra bát đầy.
- Một đĩa thịt gà hoặc thịt luộc, thêm vài món mặn quen thuộc của nhà.
- Canh, rau luộc hoặc dưa cà muối.
- Trầu cau, rượu hoặc trà, hương hoa và hoa quả theo mâm cúng thường của gia đình.
Không có thực đơn bắt buộc. Món nào nhà vẫn cúng trong ngày giỗ nhỏ thì cứ dùng, quan trọng là phần cơm mới được dọn đầu tiên và cả nhà ăn cùng sau khi cúng xong.
Mỗi vùng, mỗi dân tộc làm một kiểu
Ở đồng bằng Bắc Bộ, tục này thường là bữa cơm gia đình dâng lên bàn thờ tổ tiên. Ở một số vùng khác, có nơi cúng ở bàn thờ, có nơi còn mời họ hàng, hàng xóm đến ăn chung. Nhiều dân tộc ở miền núi và Tây Nguyên cũng có lễ mừng lúa mới riêng, với tên gọi, thời điểm và nghi thức khác nhau, thường kèm cúng thần lúa và ăn mừng cùng bản làng.
Vì khác nhau như vậy, đừng coi cách của một nơi là chuẩn duy nhất. Hỏi người lớn trong họ xem nhà mình vẫn làm thế nào, rồi làm theo phiên bản đó cho đỡ lạc.
Giữ tục này giản dị ở thành phố
Gia đình ở chung cư không có thóc mới, không sao cả. Bạn chỉ cần mua một túi gạo mới mùa, nấu nồi cơm thật thơm, bày lên bàn thờ cùng nén hương và đĩa quả. Một mâm nhỏ làm bằng tấm lòng vẫn đủ ý nghĩa.
Nếu không có bàn thờ hoặc ở xa quê, bạn có thể nấu bữa cơm gạo mới cho cả nhà, kể cho con nghe vì sao hạt gạo quý, rồi gọi điện về hỏi thăm ông bà. Cách này vừa giữ được tục vừa không tốn kém.
Dịp này cũng hợp để dạy trẻ ăn hết bát cơm và biết ơn người làm ra hạt gạo.
Chuẩn bị gì trước ngày cúng
Vài ngày trước, bạn nên mua gạo, thực phẩm và hoa quả, lau dọn bàn thờ và kiểm tra bình hương, chân đèn. Sáng hôm cúng, nấu cơm trước khi dọn mâm để cơm còn nóng lúc thắp hương.
Cúng xong, đợi hương tàn rồi hạ lễ và cả nhà cùng ăn. Nếu cần văn khấn, bạn có thể xem bài văn cúng gia tiên trong mục Văn khấn của trang.