Phòng say nắng, sốc nhiệt mùa hè và sơ cứu ban đầu

Phòng say nắng, sốc nhiệt mùa hè: dấu hiệu, sơ cứu, người dễ bị ảnh hưởng

Những đợt nắng nóng kéo dài khiến cơ thể khó tự hạ nhiệt, nhất là khi làm việc hoặc vui chơi ngoài trời. Biết nhận ra dấu hiệu sớm và xử trí đúng trong vài phút đầu có thể tạo khác biệt lớn. Bài này nói về dấu hiệu, sơ cứu và cách phòng ngừa phổ thông.

6 phút đọc · Phòng bệnh, sơ cứu · Cẩm nang nhanso.vn

Say nắng và sốc nhiệt: nhận biết sớm

Khi nhiệt độ môi trường cao, độ ẩm lớn, cơ thể ra nhiều mồ hôi và mất nước, khả năng điều hòa thân nhiệt giảm dần. Giai đoạn đầu thường là mệt lả, chóng mặt, đau đầu, khát nước, da nóng và đổ mồ hôi nhiều, đôi khi buồn nôn hoặc chuột rút.

Nặng hơn là sốc nhiệt: thân nhiệt tăng rất cao, da nóng và có thể khô, người lơ mơ, nói lú lẫn, co giật hoặc ngất. Đây là tình trạng nguy hiểm cần cấp cứu, không nên chờ xem có tự khỏi hay không.

Lượng nước cần uống mỗi ngàyDùng thử ngay trên nhanso.vn

Phân biệt mệt vì nóng nhẹ và tình trạng nguy hiểm

Không phải cứ mệt trong ngày nóng là sốc nhiệt, nhưng điểm khác biệt quan trọng nằm ở trạng thái tỉnh táo. Hãy so sánh hai nhóm dấu hiệu dưới đây.

Mức nhẹ: vẫn tỉnh táo, trả lời được, mệt, khát, đổ mồ hôi nhiều, chuột rút, đỡ dần khi vào chỗ mát và uống nước.
Mức nguy hiểm: lú lẫn, nói khó, hành vi lạ, co giật, ngất, da rất nóng, không đỡ sau khi đã làm mát.

Một mẹo nhỏ là hỏi vài câu đơn giản như tên, hôm nay là ngày mấy, đang ở đâu. Nếu người bệnh trả lời sai hoặc không trả lời được, hãy coi như mức nguy hiểm và gọi cấp cứu.

Sơ cứu ban đầu

Khi thấy người bị say nắng, hãy làm theo thứ tự:

Đưa vào chỗ mát, thoáng gió, cho nằm nghỉ, nới lỏng hoặc cởi bớt quần áo.
Làm mát cơ thể: lau người bằng khăn ướt mát, chườm ở cổ, nách, bẹn; quạt nhẹ.
Nếu người tỉnh táo, cho uống từng ngụm nhỏ nước mát hoặc dung dịch bù nước.
Không ép uống khi người đã lơ mơ, bất tỉnh vì có nguy cơ sặc.
Theo dõi nhịp thở và mức tỉnh táo cho đến khi người bệnh hồi phục hoặc nhân viên y tế đến.

Gọi cấp cứu ngay nếu người bệnh lú lẫn, co giật, ngất, thân nhiệt rất cao hoặc không đỡ sau khi đã làm mát. Trong lúc chờ, tiếp tục làm mát và theo dõi nhịp thở.

Những việc không nên làm khi sơ cứu

Trong lúc cuống, người xung quanh dễ làm những việc phản tác dụng. Một vài điều nên tránh để không làm tình hình tệ hơn.

Không ép uống khi người bệnh lơ mơ hoặc bất tỉnh.
Không để người bệnh nằm giữa nắng hoặc ở chỗ đông người chen chúc, thiếu không khí.
Không đắp chăn dày hoặc mặc thêm quần áo vì tưởng bị lạnh.
Không áp đá lạnh trực tiếp lên da lâu; hãy bọc khăn.
Không để người bệnh đi lại, tiếp tục làm việc khi chưa hồi phục hẳn.

Nếu không chắc cách xử lý, ưu tiên hai việc: làm mát và gọi hỗ trợ y tế.

Nhóm dễ bị ảnh hưởng

Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh tim mạch, tiểu đường hoặc các bệnh mạn tính, người đang dùng một số loại thuốc có thể khó chịu nóng hơn người khác. Người thiếu ngủ, uống rượu bia hoặc ít uống nước cũng dễ gặp vấn đề.

Tuyệt đối không để trẻ em hay thú cưng một mình trong xe đóng kín, vì nhiệt độ bên trong tăng rất nhanh ngay cả khi ngoài trời không quá gắt. Với người lớn tuổi, nên giữ phòng thoáng mát và nhắc uống nước đều trong ngày.

Phòng ngừa và lao động ngoài trời

Nguyên tắc chung là hạn chế tiếp xúc nắng gắt, bù nước đều và cho cơ thể thời gian quen dần với nóng.

Hạn chế làm việc nặng, ra ngoài vào khung giờ nắng gắt nhất; nếu bắt buộc, chia ca và nghỉ ngắn theo giờ.
Mặc quần áo rộng, sáng màu, đội mũ rộng vành hoặc che nắng.
Uống nước trước khi khát, mang theo nước khi đi làm; ăn nhẹ, đủ chất.
Chủ lao động nên bố trí chỗ nghỉ có bóng râm, nước uống và theo dõi đồng nghiệp có dấu hiệu bất thường.

Nếu có bệnh nền hoặc đang điều trị, hãy hỏi bác sĩ về cách điều chỉnh sinh hoạt khi trời nóng.

Nhà nóng, ở trọ, không có điều hòa: giữ mát thế nào

Không chỉ người làm ngoài trời mới gặp nguy cơ. Nhiều người ở phòng trọ mái tôn, nhà tầng cao hướng nắng cũng bị nóng kéo dài, nhất là về đêm khi nhiệt không kịp tỏa.

Mở cửa thoáng vào sáng sớm và ban đêm khi bên ngoài mát hơn; đóng rèm hoặc che nắng vào ban ngày.
Dùng quạt kết hợp khăn ướt đặt ở cổ, cổ tay; tắm nước mát trước khi ngủ.
Uống nước đều trong ngày, không đợi đến khi khát; ăn bữa nhẹ.
Ban ngày có thể tìm nơi mát như quán, thư viện, siêu thị hoặc nhà người quen để nghỉ vài giờ.
Hỏi thăm người lớn tuổi, người ở một mình trong khu nhà mỗi ngày nóng.

Với người đi làm xa, trên đường hãy mang theo chai nước, mũ và áo che nắng. Nếu thấy chóng mặt, hãy dừng xe vào chỗ mát thay vì cố đi tiếp.

Hỏi đáp

Có nên chườm đá trực tiếp lên da không?

Nên dùng khăn ướt mát hoặc đá bọc khăn chườm ở cổ, nách, bẹn. Đá lạnh áp trực tiếp có thể gây khó chịu, làm da tổn thương và không cần thiết khi đã có cách làm mát nhẹ nhàng hơn.

Uống nước lọc hay nước bù điện giải thì tốt hơn?

Khi ra mồ hôi nhiều, ngoài nước lọc còn cần bù thêm muối khoáng, bằng dung dịch bù nước hoặc bữa ăn nhẹ. Người có bệnh thận hoặc tim nên hỏi bác sĩ về lượng phù hợp.

Say nắng khỏi rồi có cần đi khám không?

Nếu chỉ mệt nhẹ và hồi phục nhanh sau khi nghỉ, làm mát thì thường theo dõi tại nhà. Nếu từng lú lẫn, ngất hoặc có bệnh nền, bạn nên đi khám để được tư vấn.

Say nắng và sốc nhiệt khác nhau thế nào?

Say nắng thường nhẹ hơn, người vẫn tỉnh và đỡ dần khi nghỉ, làm mát. Sốc nhiệt nặng hơn, kèm lú lẫn, co giật hoặc ngất, thân nhiệt rất cao và cần cấp cứu ngay.

Trẻ nhỏ bị nóng thì dấu hiệu thế nào?

Trẻ có thể quấy khóc, da đỏ và nóng, lừ đừ, bú kém hoặc nôn. Hãy đưa trẻ vào chỗ mát, mặc đồ thoáng, cho bú hoặc uống nước theo hướng dẫn và đưa đi khám nếu trẻ li bì hoặc không đỡ.

Làm việc ngoài trời lâu có nên nghỉ giữa giờ không?

Nên. Nghỉ ngắn ở nơi có bóng râm, uống nước đều và thay phiên người làm giúp cơ thể hạ nhiệt. Nếu thấy bản thân hoặc đồng nghiệp chóng mặt, buồn nôn, hãy dừng việc ngay.